عسل ارگانیک یکی از مواد طبیعی و مغذی است که بیشتر افراد با آن آشنایی دارند. این ماده شیرین و خوشطعم، علاوه بر کاربرد گسترده در طب سنتی، بهدلیل فواید بینظیرش از محبوبیت زیادی برخوردار است.
نکتهای مهم که هنگام مصرف عسل باید به آن توجه کرد، تفاوت میان عسل طبیعی و فرآوریشده است. خواص درمانی و تغذیهای که برای عسل ذکر میشود، تنها مربوط به عسل طبیعی و خالص است. در حالیکه عسلهای فرآوریشده بیشتر نقش یک ماده غذایی ساده را دارند و فاقد بسیاری از این فواید هستند.
اگر تا به حال به فکر خرید عسل افتاده باشید، احتمالاً با اصطلاحاتی مانند “عسل ارگانیک” برخورد کردهاید. بسیاری از محصولات موجود در فروشگاهها دارای برچسب ارگانیک هستند. اما بهتر است بدانید طبق آمارها، تنها حدود ۵ درصد از عسلهای تولیدی در کشور واقعاً ارگانیکاند.
در ادامه این مطلب با ما همراه باشید تا با ویژگیها و مشخصات عسل ارگانیک بیشتر آشنا شوید و بدانید عسل ارگانیک چیست و چگونه میتوان آن را از نمونههای غیرطبیعی تشخیص داد.
عسل ارگانیک چیست؟
پیش از پاسخ به این سؤال، لازم است به نکتهای مهم اشاره کنیم. در حال حاضر، استانداردهای مشخص و رسمی برای شناسایی عسل ارگانیک در ایران وجود ندارد. با این حال، به طور کلی عسل ارگانیک به عسلی گفته میشود که در تمام مراحل تولید، فرآوری و بستهبندی آن از هیچگونه ماده شیمیایی یا افزودنی مصنوعی استفاده نشده باشد.
این ویژگی شامل تغذیه زنبورها، نحوه برداشت عسل، فرآیند استخراج، و حتی نوع ظروف و بستهبندی نهایی نیز میشود. به عبارت دیگر، عسل ارگانیک محصولی کاملاً طبیعی است که در هیچیک از مراحل تولید آن ردپایی از ترکیبات شیمیایی یافت نمیشود.
تولید عسل ارگانیک یکی از فرآیندهای دشوار و پرچالش در صنعت زنبورداری است. اگر قصد دارید وارد این حوزه شوید، باید بدانید که رعایت نکات و اصول فراوانی الزامیست. در ادامه به مهمترین الزامات و شرایط تولید عسل ارگانیک خواهیم پرداخت.
-
توجه به تغذیه زنبور عسل
یکی از اصلیترین فاکتورها در تولید عسل ارگانیک، توجه ویژه به نوع تغذیه زنبورهای عسل است. در بسیاری از مناطق، کشاورزان برای بهبود رشد محصولات گیاهی از انواع سموم و مواد شیمیایی استفاده میکنند. این موضوع باعث میشود گیاهان به این ترکیبات آلوده شوند و در نتیجه، شهد آنها نیز آلوده باشد.
اگر زنبورهای عسل از این گیاهان تغذیه کنند، عسلی که تولید میکنند دیگر ارگانیک نخواهد بود. متأسفانه در سالهای اخیر مصرف سموم شیمیایی در کشور افزایش یافته است. بهطوری که بسیاری از مزارع و حتی برخی از نواحی جنگلی نیز به این مواد آلوده شدهاند.
نکته مهمی که باید در نظر گرفت، توانایی پرواز زنبور عسل است. این حشرات میتوانند تا شعاع حدود ۵ کیلومتر از کندو حرکت کرده و از گیاهان مختلف تغذیه کنند. بنابراین، اگر هدف شما تولید عسل کاملاً ارگانیک است، باید کندوها را در منطقهای مستقر کنید که در شعاع ۵ کیلومتری آن هیچگونه فعالیت صنعتی آلوده یا مزارع سمپاشیشده وجود نداشته باشد. این دقت در انتخاب مکان استقرار کندوها، نقش حیاتی در تضمین طبیعی و خالص بودن عسل تولیدی خواهد داشت.
-
نقش کندو و بستهبندی در تولید عسل ارگانیک
برای تولید عسل ارگانیک، تنها تغذیه زنبورها کافی نیست. نوع کندو و نحوه بستهبندی نیز تأثیر مستقیم بر کیفیت نهایی محصول دارند. عسل ارگانیک باید در کندوهایی تولید شود که عاری از هرگونه مواد شیمیایی باشند. بهترین گزینه برای این منظور، استفاده از کندوهای چوبی طبیعی است.
برخی از زنبورداران به دلیل سهولت حمل و نقل، از کندوهای پلاستیکی استفاده میکنند. اما این کار میتواند زنبورها را در معرض ترکیبات شیمیایی قرار دهد و کیفیت عسل را از حالت ارگانیک خارج کند. علاوه بر جنس کندو، شانههای موم نیز باید بدون هرگونه ماده شیمیایی و از منابع طبیعی تهیه شده باشند.
یکی دیگر از نکات مهم در فرآیند تولید عسل ارگانیک، نوع بستهبندی آن است. ظروفی که برای نگهداری عسل استفاده میشوند، نباید باعث تماس محصول با مواد مصنوعی شوند. به همین دلیل، بهترین انتخاب برای بستهبندی عسل ارگانیک، ظروف شیشهای هستند. برخلاف ظروف پلاستیکی، شیشه هیچ ماده مضری به عسل منتقل نمیکند و کیفیت آن را حفظ میکند.
رعایت این موارد در کنار تغذیه سالم زنبورها، از جمله الزامات اساسی برای تولید عسل کاملاً ارگانیک و طبیعی است.
-
عدم استفاده از داروهای شیمیایی در زنبورداری ارگانیک
در تولید عسل ارگانیک، استفاده از هرگونه ماده شیمیایی بهطور کامل ممنوع است. این قانون شامل داروهای شیمیایی نیز میشود. گاهی ممکن است بیماریهایی در میان زنبورهای یک کندو شیوع پیدا کند. همچنین برخی زنبورداران برای مقابله با آنها از داروهای شیمیایی استفاده کنند.
هرچند این کار ممکن است در زنبورداری صنعتی رایج باشد، اما در فرآیند تولید عسل ارگانیک، استفاده از چنین روشهایی غیرمجاز است. برای حفظ سلامت زنبورها و تضمین ارگانیکبودن عسل، باید از راهکارهای طبیعی و جایگزینهای غیرشیمیایی برای درمان بیماریها استفاده شود.
رعایت این اصل یکی از الزامات مهم در تولید عسل ارگانیک و حفظ کیفیت طبیعی و خالص محصول نهایی است.
خواص عسل ارگانیک
خواص عسل ارگانیک بسیار زیاد و متنوع است و به دلیل طبیعی بودن و عدم استفاده از مواد شیمیایی، فواید سلامتی بیشتری نسبت به عسل معمولی دارد. در ادامه مهمترین خواص آن را آوردهام:
-
ارزش غذایی بالا
برخلاف بسیاری از عسلهای پاستوریزه، عسل ارگانیک بدون حرارتدهی و بدون استفاده از افزودنیهای شیمیایی تهیه میشود. به همین دلیل، ترکیبات فعال و ارزشمند آن نظیر آنزیمهای گلوکز اکسیداز، اینورتاز، دیاستاز و ویتامینهای گروه B در آن حفظ میشوند. این ترکیبات در فرآیند هضم، تبدیل قندها، بهبود عملکرد متابولیسم و کاهش استرس اکسیداتیو نقش مهمی ایفا میکنند.
-
عاری از باقیماندههای شیمیایی
در عسل ارگانیک، خطر وجود باقیماندههای دارویی مانند تتراسایکلین و استرپتومایسین یا سموم کشاورزی نظیر نئونیکوتینوئیدها تقریباً صفر است. این ویژگی بهویژه برای گروههای حساس مانند کودکان، زنان باردار و بیماران مزمن از اهمیت ویژهای برخوردار است.
-
سازگاری با محیط زیست
زنبورداری ارگانیک بر پایه اصول “کشاورزی بومسازگار” (Agroecology) انجام میشود. این رویکرد با پرهیز از استفاده از کودهای شیمیایی، آفتکشهای مصنوعی و تخریب زیستگاهها، به حفظ تنوع زیستی، پایداری اکوسیستمها و حمایت از گردهافشانهای وحشی کمک میکند.
-
منبع غنی آنتیاکسیدانهای طبیعی
تحقیقات نشان دادهاند که عسلهای ارگانیک، بهویژه انواع تیرهرنگ، حاوی مقادیر بالاتری از آنتیاکسیدانهایی نظیر کوئرستین، گالیک اسید و کافئیک اسید هستند. این ترکیبات در کاهش التهابهای مزمن، افزایش ظرفیت آنتیاکسیدانی بدن، تقویت سیستم ایمنی و کاهش خطر بیماریهای قلبی و عصبی (دژنراتیو) نقش موثری دارند.
روش های تشخیص عسل ارگانیک
مطمئنترین راه برای تشخیص عسل ارگانیک، بررسی برچسبهای معتبر بینالمللی مانند USDA Organic، EU Organic یا گواهی ارگانیک ملی ایران است.
تولیدکنندگان معتبر معمولاً اطلاعات شفافی درباره نوع زنبورداری، موقعیت کندوها و روشهای فرآوری عسل ارائه میدهند تا خیال مصرفکننده از کیفیت محصول راحت باشد.
عسل ارگانیک دارای رنگ، طعم و عطر طبیعی بوده و هیچگونه ناخالصی، شیرینکننده مصنوعی یا افزودنی عطری در آن وجود ندارد.
آیا عسل طبیعی همان عسل ارگانیک است؟
خیر، گرچه عسل طبیعی و عسل ارگانیک در ظاهر و طعم شباهتهایی دارند. اما از نظر روش تولید تفاوتهای مهمی با هم دارند:
عسل طبیعی عسلی است که زنبور آن را از شهد گلها تهیه کرده و هیچ افزودنی یا شکر مصنوعی به آن اضافه نشده است. اما ممکن است در تولید آن از روشهای ارگانیک استفاده نشده باشد.
اما عسل ارگانیک علاوه بر طبیعی بودن، باید تحت نظارتهای دقیق ارگانیک تولید شود. شامل حفظ محیط زیست سالم، کنترل بیماریها با داروهای مجاز، اجتناب از مواد شیمیایی و دریافت گواهی معتبر ارگانیک از مراجع رسمی. هر عسل ارگانیکی، طبیعی است. اما هر عسل طبیعی، الزاماً ارگانیک نیست.
تفاوت عسل ارگانیک با عسل طبیعی
در ادامه، تفاوتهای کلیدی بین عسل ارگانیک و عسل طبیعی را در قالبی واضح و دستهبندیشده برایتان آوردهام:
-
منطقه برداشت مناسب
در زنبورداری ارگانیک، کندوها باید در مناطقی قرار گیرند که تا شعاع پرواز زنبورها (معمولاً حدود ۳ کیلومتر) پوشش گیاهی طبیعی، فاقد آلودگی و عاری از سموم شیمیایی وجود داشته باشد. این موضوع به تغذیه سالم زنبورها و کیفیت نهایی عسل کمک میکند.
-
عدم استفاده از داروهای شیمیایی
در فرآیند کنترل بیماریها، زنبورداران ارگانیک از روشهای طبیعی و داروهای گیاهی استفاده میکنند. موادی مانند اسید فرمیک، اسید اگزالیک و اسانسهای گیاهی، که در فهرست مواد مجاز برای تولید ارگانیک قرار دارند. برای مقابله با کنه واروآ، بیماریهای قارچی و باکتریایی بهکار میروند.
-
تغذیه طبیعی زنبورها
در زنبورداری ارگانیک، به زنبورها هیچگونه شربت شکر یا محلولهای تغذیهای مصنوعی داده نمیشود. آنها تنها از شهد گلها و منابع طبیعی موجود در طبیعت تغذیه میکنند. که این موضوع نقش کلیدی در حفظ ویژگیهای ارگانیک عسل دارد.
-
فرآیند برداشت و بستهبندی استاندارد
برای حفظ خواص طبیعی عسل، برداشت و بستهبندی آن با استفاده از تجهیزات پاکیزه و غیرشیمیایی انجام میشود. در این فرآیند، حرارتدهی شدید به عسل انجام نمیشود تا آنزیمها، مواد مغذی و ترکیبات مفید آن بدون آسیب باقی بمانند.
فواید عسل ارگانیک چیست؟
با توجه به اینکه در تولید این عسل از هیچ ماده شیمیایی استفاده نمیشود، خواص آن نسبت به دیگر انواع عسل بسیار بیشتر است. عسل ارگانیک سرشار از آنتیاکسیدانهای ضروری برای بدن است. علاوه بر آن، حاوی ترکیبات مغذی مهمی مانند ویتامین C، فسفر، منیزیم، سدیم، پتاسیم و کلسیم میباشد.
یکی از خواص برجسته عسل ارگانیک، تأثیر مثبت آن بر بهبود کیفیت خواب است. مصرف عسل باعث افزایش تولید ملاتونین در بدن میشود. هورمونی که نقش کلیدی در تنظیم چرخه خواب و بیداری دارد و به رفع مشکلات بیخوابی کمک میکند. برای بهرهمندی از این خاصیت، میتوانید یک تا دو قاشق عسل را قبل از خواب در یک لیوان چای حل کرده و مصرف کنید.
از دیگر فواید مهم عسل ارگانیک میتوان به کاهش فشار خون اشاره کرد. مصرف منظم این عسل به تنظیم میزان کلسترول خون کمک کرده و کلسترولهای مضر را کاهش میدهد. همچنین، این نوع عسل به کاهش تریگلیسیریدها کمک کرده و به حفظ سلامت کلی بدن یاری میرساند.
عسل ارگانیک همچنین یک درمان مؤثر و طبیعی برای کاهش سرفه و تسکین گلودرد محسوب میشود.
چه عواملی باعث میشوند عسل دیگر ارگانیک نباشد؟
هر گونه دخالت مانند افزودن طعمدهندههای مصنوعی، مواد نگهدارنده یا تغییر در تغذیه و شرایط طبیعی زنبورها باعث میشود عسل دیگر ارگانیک محسوب نشود. حتی اگر طعم و رنگ عسل تغییر نکند، این موارد کافی است تا نتوان آن را به عنوان عسل ارگانیک به شمار آورد.
چگونه می توان عسل ارگانیک خریداری کرد؟
خرید عسل ارگانیک در ایران چندان ساده نیست و بهترین راه، مراجعه مستقیم به زنبورداران حرفهای و متخصص یا خرید از فروشگاههای معتبر عسل طبیعی، چه بهصورت حضوری و چه آنلاین، است. تا حدود ۵ تا ۱۰ سال پیش، دسترسی مستقیم به زنبورداران برای همه امکانپذیر نبود و پیدا کردن یک زنبوردار مطمئن کار دشواری بود. اما با گسترش فضای مجازی و حضور گسترده مردم در اینترنت و شبکههای اجتماعی، تلاش کردیم بستری مناسب برای خرید عسل طبیعی و اصیل فراهم کنیم تا شما عزیزان بتوانید بدون نگرانی از کیفیت و اصالت محصول، مستقیماً از زنبوردار خرید کنید.
برخی مشتریان به عسل با موم طبیعی علاقهمند هستند. اما با توجه به اینکه در موم زنبور نیز تقلبهایی مانند استفاده از پارافین به جای موم اصل رایج است و به دلیل شباهت ظاهری موم و پارافین و تفاوت قیمت، برخی سودجویان از این روش سوءاستفاده میکنند، برای خرید عسل با موم اصل پیشنهاد میکنیم به فروشگاه آنلاین عسل آذرستان مراجعه کنید. معمولاً ما موم تازه (قاب سفید) را ارائه میدهیم.
عدهای دیگر به دنبال خرید عسل طبیعی کوهستان هستند و تصور میکنند عسل کوهی فقط همان عسلهای وحشی یا از نژاد زنبور آپیس فلورا (زنبورهای ریز گرمسیری) است. بنابراین، بدون هیچ نگرانی میتوانید برای خرید عسل کوهی به فروشگاه اینترنتی عسل آذرستان مراجعه کنید.
عسل ارگانیک واقعا یک گزینه عالی برای کسانی هست که به سلامت و کیفیت غذای خودشون اهمیت میدهند.