یکی از فرآوردههای ارزشمند و پرکاربرد زنبور عسل، موم طبیعی کندو است. این ماده توسط غدد مومساز موجود در بدن زنبور تولید میشود و کاربردهای فراوانی در صنایع مختلف دارد. موم، در واقع همان ساختار ششضلعی دیوارههای کندوست که برای ذخیرهسازی ژل رویال و عسل به کار میرود.
نکته مهم درباره موم عسل این است که در سیستم گوارشی انسان قابل هضم نیست و بدون تغییر از بدن دفع میشود. با این حال، مصرف آن میتواند فواید زیادی برای سلامت داشته باشد و در درمان برخی مشکلات مؤثر واقع شود. بیشترین کاربرد موم در تولید فرآوردههایی است که بهصورت موضعی مورد استفاده قرار میگیرند، مانند پمادها و کرمهای دارویی یا آرایشی.
همچنین استفاده از موم بهصورت جویدنی نیز رایج است. جویدن موم عسل موجب پاکسازی دندانها، تقویت لثهها و افزایش ترشح بزاق میشود. این عمل به بهبود عملکرد معده، تقویت متابولیسم بدن، بهبود گردش خون و افزایش توان ماهیچهها کمک میکند. فرآوردههای ترکیبی از عسل و موم، مانند نقلهای جویدنی، برای افرادی که قصد ترک سیگار دارند نیز مفید واقع میشوند و میتوانند به کاهش میل به نیکوتین کمک کنند.
تاریخچه استفاده از موم زنبور عسل
شواهد تاریخی نشان میدهد که مصریان باستان در حدود ۴۲۰۰ سال پیش از میلاد، زنبور عسل را اهلی کرده و از موم آن برای اهداف مختلفی استفاده میکردند. از جمله کاربردهای موم در آن دوران میتوان به ساخت قالب، نوشتن، مومیایی کردن و حفظ اجساد اشاره کرد.
در تمدن روم باستان، موم زنبور عسل در صنایع مختلفی نظیر کوزهگری، رنگرزی و نساجی مورد استفاده قرار میگرفت. همچنین نمونههایی از عروسکهای مومی در معابد یونان و روم کشف شدهاند که نشان از کاربرد هنری این ماده دارد.
استفاده از موم برای تأمین روشنایی نیز از دیرباز رایج بوده، بهویژه در مصر باستان که شمعهای ساختهشده از موم کاربرد گستردهای داشتند. یونانیها برای نخستین بار شمعهایی با استفاده از نخ کتانی و موم زنبور عسل ساختند و آن را بهعنوان منبع نور به کار گرفتند.
خصوصیات موم زنبور عسل
موم زنبور عسل در دمای اتاق به صورت جامد است. این ماده در آب و الکل نامحلول بوده، اما در موادی مانند اتر و سولفور دوکربن حل میشود. نقطه ذوب آن حدود ۶۰ درجه سانتیگراد (معادل ۱۴۳ تا ۱۴۵ درجه فارنهایت) است. از نظر ساختار شیمیایی، موم ترکیبی از اسیدهای چرب و الکلهاست و در دستگاه گوارش انسان قابل هضم نیست.
این ماده طبیعی، دوام بالایی دارد و تنها تعداد محدودی از حلالها میتوانند آن را تجزیه کنند. نور خورشید میتواند رنگ موم را روشن یا حتی سفید کند، اما سایر مواد شیمیایی نیز ممکن است بر آن اثر بگذارند. نکته جالب توجه این است که قطعاتی از موم زنبور عسل حتی پس از سالها در زیر آب شور (مانند کشتیهای غرقشده) بدون آسیب جدی باقی ماندهاند.
از دیگر ویژگیهای برجسته موم زنبور عسل میتوان به سوختن آرام و بوی خوشایند و طبیعی آن اشاره کرد. دو خاصیتی که باعث شدهاند شمعهای ساختهشده از این موم، بسیار باکیفیت و محبوب باشند.
در کشور ما، مصرف عسل بههمراه موم نسبت به بسیاری از کشورهای دیگر رواج و ارزش بیشتری دارد. این باور وجود دارد که عسل مومدار طبیعیتر است و احتمال تقلب در آن بسیار کمتر میباشد، از همین رو ترجیح بسیاری از مصرفکنندگان به استفاده از این نوع عسل است.
کاربرد موم در قدیم
قرنها پیش، انسان به ارزش و کارایی موم زنبور عسل پی برده بود، بهویژه در صنعت شمعسازی که موم را بهعنوان بهترین ماده اولیه میشناختند. پیش از ظهور مومهای نفتی ارزانقیمت، برای ساخت شمعهای ارزانتر از چربی حیوانی ذوبشده و گاه از مومهای تقلبی استفاده میشد.
در گذشته، جواهرسازان و صنعتگران، با استفاده از مهارتهای خاص خود، اشیای ظریفی از موم میساختند و سپس آنها را بهعنوان قالب در ریختهگری فلزات قدیمی بهکار میبردند. در هنر نیز، موم نقش مهمی ایفا کرده است؛ بهطوری که رنگهای بهکاررفته در نقاشیهای دیواری و شمایلهای مذهبی باستانی حاوی موم زنبور عسل بودهاند و برخی از آنها بیش از ۲۰۰۰ سال بدون تغییر باقی ماندهاند.
در مصر باستان، از موم در فرآیند مومیایی کردن اجساد استفاده میشد. همچنین، این ماده طبیعی از دیرباز در تهیه داروها، کرمها و لوسیونهای بهداشتی و آرایشی کاربرد داشته است.
در میان تمامی محصولات زنبورداری، موم را میتوان چندکارهترین و پرکاربردترین فرآورده دانست. چرا که دامنه استفاده از آن از پزشکی و هنر گرفته تا صنایع دستی و آرایشی گسترده است.
موارد استفاده موم برای زنبور عسل
موم یکی از مواد مهم و حیاتی برای زندگی زنبور عسل است. این ماده بهطور طبیعی در شکوفههای بسیاری از درختان جوان وجود دارد و زنبورها عصاره آن را جمعآوری کرده، به کندو منتقل میکنند. زنبور عسل از این موم برای ساخت ساختارهای داخلی کندو استفاده میکند. چه این کندوها در دل درختان، شکاف صخرهها یا در کندوهای دستساز انسان باشند.
در داخل کندو، موم نقش عایق یا ایزولهکننده را ایفا کرده و محیطی ایمن برای پرورش نوزادان زنبور، ذخیرهسازی عسل و گرده گل فراهم میسازد. بهبیاندیگر، موم بستری است برای رشد نسل جدید زنبورها و ذخیره مواد غذایی مورد نیاز برای فصول سرد سال.
زنبورها از موم مانند مصالح ساختمانی بهره میبرند؛ بهویژه در ساخت دهانه سلولهای عسل (شان). زمانی که موم با مقداری برهموم ترکیب شود، به مادهای محافظ تبدیل میگردد که از نوزادان، لاروها و شفیرهها در برابر بیماریهای عفونی محافظت میکند.
علاوه بر این، زنبورها از موم برای پر کردن شکافهای داخل کندو و پوشاندن اشیای خارجی استفاده میکنند تا از ورود آلودگیها و تهدیدات بیرونی جلوگیری شود.
مومی که زنبورداران جمعآوری میکنند، عمدتاً همان مومی است که در ساخت شانها بهکار رفته است. در کندوهای قابدار، زنبورها بیشتر موم را از قسمت درپوش و نواحی بالایی حجرات حاوی عسل ترشح میکنند.
مراحل تولید موم عسل
-
تغذیه و تأمین انرژی:
برای شروع فرآیند تولید موم، زنبورهای کارگر نیاز دارند که مقدار کافی شهد و عسل مصرف کنند. این مواد قندی در بدن زنبور تبدیل به انرژی میشوند و بخش عمدهای از این انرژی برای فعالیت غدد مومساز مصرف میشود.
-
فعالسازی غدد مومساز:
غدد مومساز در ناحیه شکمی زنبورهای کارگر قرار دارند. در شرایط دمایی مناسب و با تغذیه کافی، این غدد شروع به ترشح موم میکنند. موم در ابتدا به شکل مایع است، اما به محض خروج از منافذ غدد و تماس با هوا، به فلسهای جامد و شفاف تبدیل میشود.
-
جمعآوری فلسهای مومی:
فلسهای جامدشده بهصورت ورقههای نازک بر روی شکم زنبور ظاهر میشوند. زنبور با استفاده از پاهای عقبی خود این فلسها را از بدن جدا کرده و به سمت دهان منتقل میکند.
-
نرمکردن و شکلدهی:
فلسهای مومی در دهان زنبور با بزاق ترکیب شده و سپس با استفاده از آروارهها (Mandibles) مالش داده میشوند تا نرم و انعطافپذیر شوند. این فرایند که چند ثانیه تا چند دقیقه طول میکشد، باعث میشود که موم برای ساختن شان آماده گردد.
-
ساخت سلولهای ششضلعی:
زنبورها بهصورت گروهی، موم نرمشده را به دیوارهها و کف سلولهای ششضلعی تبدیل میکنند. طراحی این سلولها بهگونهای است که با حداقل مصرف موم، حداکثر استحکام و فضای ذخیرهسازی ایجاد شود. این ساختار ششضلعی نه تنها از نظر هندسی بهینهترین شکل برای ذخیرهسازی است، بلکه به زنبورها اجازه میدهد که با کمترین مصرف موم، بیشترین فضای مفید را در کندو داشته باشند. معمولاً محل ساخت این سلولها نزدیک به تخمگذاری ملکه و ذخیره عسل انتخاب میشود.
دمای مناسب برای موم عسل
دمای محیط نقش مهمی در حفظ کیفیت موم زنبور عسل ایفا میکند. دمای بالا میتواند موجب نرم شدن بیش از حد موم شود، بهطوری که در دمای حدود ۶۵ درجه سانتیگراد موم ذوب میشود. از سوی دیگر، دمای پایین باعث سخت و شکننده شدن موم میگردد. به همین دلیل، زنبورهای عسل از گرمای بدن خود برای تنظیم دمای کندو استفاده میکنند و تلاش میکنند آن را در سطحی نگه دارند که مناسبترین دما برای مدیریت موم باشد.
دمای ایدهآل برای موم زنبور عسل حدود ۹۵ درجه فارنهایت (معادل ۳۵ درجه سانتیگراد) است. در این دما، موم نه خیلی نرم میشود و نه سخت و شکننده، که این شرایط برای عملکرد بهینه کندو بسیار حائز اهمیت است.
سلولهای ششضلعی که زنبورها برای ذخیره عسل میسازند، نه تنها یک شاهکار طبیعی از نظر طراحی هستند، بلکه بهطور دقیق مهندسی شدهاند تا از کمترین مقدار موم استفاده کرده و در عین حال بیشترین ظرفیت ذخیرهسازی را برای عسل فراهم کنند. این ساختار بهینه، بهترین استفاده را از موم زنبور عسل میکند و فضای مناسبی برای ذخیره عسل در هر کندو فراهم میآورد.
ویژگی های موم زنبور عسل
از هر ۱۰ قاب (شان) ساختهشده در کندو، بهطور متوسط حدود ۲۵۰ گرم موم خالص استخراج میشود. این موم در دمای اتاق بهصورت جامد بوده، طبیعتی گرم دارد و در سیستم گوارشی انسان قابل هضم نیست.
اگرچه نوع موم و شرایط تولید آن بر خواص و کاربردهایش تأثیر میگذارند، اما اصلیترین کاربرد آن در داخل کندو، شامل پرورش نوزادان زنبور، ذخیرهسازی عسل و نگهداری شهد گل است. برخی از مهمترین خواص موم زنبور عسل عبارتند از:
ضدباکتری:
مشابه عسل، موم نیز دارای خواص ضدباکتری است و به پاکسازی و جلوگیری از آلودگی کمک میکند. به همین دلیل، از آن در تهیه پمادها و داروهای پوستی استفاده میشود.
ضدقارچ:
موم دارای ترکیباتی است که از رشد قارچها و مخمرها جلوگیری میکند، و برای حفظ بهداشت کندو و برخی کاربردهای دارویی مفید است.
-
ضدآب:
موم خاصیت ضدآب دارد. با مالیدن و حرارت دادن آن روی سطوحی مانند بوم، در بافت نفوذ کرده و مانع از عبور آب میشود. در گذشته از این ویژگی برای درزگیری چادر، کفش، و ظروف چرمی استفاده میشده است.
-
قابل مصرف برای انسان (بیضرر اما کمفایده):
اگرچه موم خاصیت مغذی چشمگیری برای انسان ندارد، اما خوردن آن بیضرر است و برخی افراد آن را به همراه عسل مصرف میکنند.
-
سازگار با محیط زیست:
موم زنبور عسل که بهصورت طبیعی تولید میشود، کاملاً با محیط زیست سازگار است و هیچ آسیبی به طبیعت وارد نمیکند.
-
مرطوبکننده:
توانایی موم در حفظ رطوبت، آن را به یکی از اجزای کلیدی در تهیه کرمها، لوسیونها و مرطوبکنندههای لب تبدیل کرده است.
برای خرید عسل طبیعی در کرج و تهران کلیک کنید.
خرید موم طبیعی زنبور عسل
موم زنبور عسل توسط زنبورهای کارگر در حدود ۳۵ روزگی تولید میشود و مادهای حیاتی برای ساخت شانها در داخل کندو به شمار میرود. موم طبیعی خواص فراوانی دارد و در حوزههای مختلفی مانند بهداشت، آرایشی، دارویی و حتی صنایع دستی کاربرد دارد. با این حال، در سالهای اخیر استفاده از مومهای مصنوعی و تقلبی افزایش یافته که تشخیص آنها از موم طبیعی بسیار دشوار است. به همین دلیل، توصیه میشود از مصرف خوراکی موم، بهویژه زمانی که از اصل بودن آن اطمینان ندارید، خودداری شود.
فروشگاه عسل آذرستان با افتخار، ارائهدهنده بهترین و باکیفیتترین موم طبیعی و ارگانیک زنبور عسل است. اگر بهدنبال مومی با خواص درمانی بالا، بدون مواد افزودنی و کاملاً طبیعی هستید، کافی است از فروشگاه ما دیدن کرده و سفارش خود را ثبت نمایید. کیفیت را با عسل آذرستان تجربه کنید.