عسل یک ماده غذایی بسیار غنی و انرژیزا است که حدود ۹۰ درصد آن از قندهای ساده تشکیل شده است. این قندها عمدتاً به صورت مونوساکاریدها در آن وجود دارند. هر ۱۰۰ گرم این ماده تقریباً ۳۲۰ کالری انرژی فراهم میکند. این مونوساکاریدها به سرعت جذب بدن شده و تأثیر انرژیبخش خود را بلافاصله نشان میدهند. علاوه بر خواص انرژیزایی، انواع عسل حاوی ویتامینهای مختلفی مانند تیامین، ریبوفلاوین، اسید نیکوتینیک، اسید اسکوربیک، پیریدوکسین و ویتامین K است که به سلامت بدن کمک میکنند.
تاریخچه عسل
نقاشیهای غارهای باستانی نشان میدهند که انسانها حدود 8000 سال پیش برای نخستین بار از این ماده استفاده کردهاند. با این حال، تا حدود 2400 سال پیش از میلاد هیچ نشانهای از نگهداری و پرورش زنبورهای عسل توسط انسان وجود نداشت. این ماده غذایی از قرنها پیش در بسیاری از فرهنگها بهعنوان یک داروی مهم و درمانی شناخته شده است. بیش از 4000 سال پیش، در طب سنتی آیورودا از آن برای درمان مشکلات گوارشی و بهبود تعادل بدن استفاده میشد.
قبل از آنکه مصریان باستان کاربردهای گستردهتری از این ماده پیدا کنند، این ماده بهطور عمده برای درمان زخمها بهصورت موضعی روی پوست استفاده میشد. بیش از 5000 سال پیش بهعنوان یک داروی مهم در مواد دارویی گنجانده شد. در دوران مدرن، خواص درمانی آن مورد بررسی علمی قرار گرفت.شواهدی بهدست آمد که نشان میدهند بسیاری از کاربردهای تاریخی آن واقعاً مؤثر و صحیح بودهاند.
حقایقی درباره خواص درمانی عسل
عسل دارای خواص ضدباکتریایی قدرتمندی است که از دیرباز مورد توجه انسانها بود. بهعنوان یک درمان مؤثر برای مشکلات پوستی مانند زخمها و سوختگیها استفاده میشده است. به همین دلیل، این ماده یکی از بهترین پانسمانها به شمار میآید. همچنین، این ماده طبیعی در درمان بیماریهای دستگاه تنفسی و عفونتهای گلو نیز مؤثر است. خاصیت ضدباکتریایی آن باعث افزایش اثربخشی آن در این زمینهها میشود. در حالی که ویژگی ضد التهابی آن نیز به دلیل خاصیت هیگروسکوپیک بودن عسل شناخته شده است.
عسل علاوه بر آنکه یک غذای کامل است، به عنوان یک اکسیر پرانرژی نیز شناخته میشود. و از دیرباز در درمان بیماریها کاربرد داشته است. مصرف آن در عرض چند دقیقه به بدن انرژی میبخشد و توانایی ترمیم و تحمل بافتها را افزایش میدهد. به همین دلیل، ورزشکاران میتوانند از فواید آن بهرهمند شوند.
بر اساس تحقیقات انجامشده، این ماده حاوی ۸۰ ماده مفید برای بدن انسان است. جالب است که هیچ ماده غذایی دیگری در دنیا به اندازه این ماده نیروی کهربایی ندارد. ابوعلی سینا در کتاب قانون خود به طور مکرر از عسل و موم بهعنوان دارو یاد کرده است. همچنین مینویسد که مصرف منظم عسل در دوران افزایش بلغم، بدن را تقویت کرده، نیروی بدن را افزوده و اشتها را باز میکند.
به اعتقاد وی، عسل موجب حفظ جوانی، تقویت حافظه و بازسازی خاطرات میشود. همچنین، اندیشه را پاک کرده، زبان را گشوده و دردها را از بین میبرد. در متون پزشکی آمده است که عسل در درمان زخمهای چرکی و بهعنوان مرهم برای بهبود دید و اختلالات دهان مفید است. علاوه بر این، این ماده مغذی به درمان مشکلات ادراری، کاهش دردهای شکم و سرفه، تسکین گزیدگی مار، دردهای تنفسی و مفصلی کمک میکند. همچنین خستگی عمومی و احساس سرما را از بین میبرد و مقاومت بدن را افزایش میدهد.
فواید عسل
دانش روز به تدریج در حال کشف شواهد علمی برای بسیاری از کاربردهای سنتی عسل است. در اینجا به برخی از خواص درمانی آن اشاره خواهیم کرد.
-
التیام زخم و سوختگی
مردم از هزاران سال پیش عسل را به دلیل خواص سلامتیاش مصرف میکنند. در طول تاریخ، این ماده غذایی به عنوان یک درمان مؤثر برای زخمها و بهبود سوختگیها شناخته شده است. استفاده موضعی از آن بهعنوان درمانی ارزانتر نسبت به روشهای دیگر، به ویژه در مقایسه با آنتیبیوتیکهای خوراکی که ممکن است عوارض جانبی مضری داشته باشند، مطرح شده است.
با این حال، شواهد کافی برای تأیید قطعی این ادعاها وجود ندارد. به عنوان مثال، یک مطالعه منتشر شده در The Lancet Infectious Diseases نشان داد که استفاده موضعی از عسل در درمان زخمهای بیماران هیچ برتری قابل توجهی نسبت به آنتیبیوتیکهای طبیعی ندارد.
-
مبارزه با عفونتها
در سال ۲۰۱۰، محققان مرکز پزشکی آکادمیک دانشگاه آمستردام در مجله FASEB گزارشی منتشر کردند که نشان میداد توانایی عسل در از بین بردن باکتریها به دلیل پروتئینی به نام «دفنسین» است. مطالعهای اخیر که در مجله میکروبیولوژی بالینی و بیماریهای عفونی اروپا منتشر شد. نشان داد که نوع خاصی از آن به نام «عسل مانوکا» میتواند از رشد باکتری کلستریدیوم دیفیسیل در بدن جلوگیری کند. علاوه بر این، برخی تحقیقات نشان دادهاند که عسل مانوکا حتی در درمان عفونت ناشی از باکتری MRSA نیز مؤثر است. هرچند نحوه عملکرد دقیق آن هنوز بهطور کامل مشخص نشده است. اگر روش عملکرد عسل مانوکا در مهار MRSA روشن شود، این ماده میتواند به عنوان درمان اولیه برای عفونتهای ناشی از باکتریهایی که در برابر بسیاری از آنتیبیوتیکها مقاومت دارند، مورد استفاده قرار گیرد.
-
تسکین علائم سرماخوردگی و سرفه
عسل میتواند در کاهش علائم سرماخوردگی و نیز سرفه مؤثر باشد. سازمان بهداشت جهانی (WHO) این ماده را به عنوان درمانی طبیعی برای سرفه توصیه میکند. همچنین، آکادمی اطفال آمریکا آن را بهعنوان یک درمان مؤثر برای سرفه میشناسد. با این حال، پزشکان هشدار میدهند که مصرف آن برای کودکان زیر یک سال مناسب نیست.
در یک مطالعه که در سال 2007 توسط کالج پزشکی ایالتی پن انجام شد، نشان داده شد که عسل میتواند سرفههای شبانه را کاهش دهد. همچنین کیفیت خواب را در کودکان مبتلا به عفونتهای دستگاه تنفسی فوقانی نسبت به داروی سرفه دکسترومتورفان بهبود بخشد.
رژیم غذایی با عسل
استفاده از عسل در چای یا قهوه میتواند راهی مناسب برای گنجاندن این ماده مفید در رژیم غذایی باشد. یکی از نکاتی که باید در نظر گرفت، مقایسه اثرات افزودن عسل به جای شکر است. پخت با آن ممکن است باعث تغییر رنگ و افزایش رطوبت غذا شود. به طور کلی، برای جایگزینی یک فنجان شکر با عسل، باید از یک فنجان این ماده مغذی استفاده کنید. همچنین، مایع موجود در دستور غذا را حدود 2 قاشق غذاخوری کاهش دهید. دمای فر را تا 25 درجه فارنهایت کمتر از دمای توصیهشده تنظیم کنید. تا خواص عسل کمترین تغییر را داشته باشد.
در اینجا چند پیشنهاد برای گنجاندن عسل در رژیم غذایی آورده شده است:
- از عسل برای شیرین کردن مربا یا مارمالاد خانگی استفاده کنید.
- عسل را به قهوه یا چای اضافه کرده و به جای شکر از آن استفاده کنید.
- عسل را روی نان تست یا پنکیک بمالید.
- غلات، بلغور جو دوسر یا ماست را با عسل بهعنوان یک شیرینی طبیعی امتحان کنید.
- عسل خام را روی نان تست غلات کامل بمالید و روی آن کره بادام زمینی قرار دهید.
خطرات احتمالی مصرف بیرویه
باید توجه داشت که عسل نیز نوعی قند است، بنابراین مصرف آن باید بهطور معتدل و محدود باشد. انجمن قلب آمریکا (AHA) توصیه میکند که زنان نباید بیش از 100 کالری از قندهای ساده در روز مصرف کنند. در حالی که این مقدار برای مردان نباید از 150 کالری فراتر رود. این میزان معادل کمی بیشتر از دو قاشق غذاخوری برای زنان و سه قاشق غذاخوری برای مردان است.
علاوه بر این، توصیه میشود که نوزادان زیر یک سال از مصرف آن خودداری کنند. زیرا عسل ممکن است حاوی اندوسپورهای بوتولینوم باشد که میتواند منجر به بوتولیسم در نوزادان شود. بوتولیسم نوعی مسمومیت غذایی نادر و خطرناک است که ممکن است به فلج منجر شود. حتی عسل پاستوریزه نیز قادر به از بین بردن این هاگها نیست.
عسل بهعنوان یک شیرینکننده طبیعی، درمانی برای مهار سرفه و محصولی موضعی برای درمان زخمهای کوچک، عموماً بیخطر است. با این حال، برخی افراد به اجزای خاص موجود در آن، بهویژه گرده زنبورعسل، حساسیت دارند. اگرچه این حساسیت نادر است، اما میتواند واکنشهای شدید و حتی تهدیدآمیز برای سلامت فرد ایجاد کند.
سخن پایانی
با توجه به خواص درمانی فراوان این ماده، این ماده میتواند بسیار مفید باشد. اما باید در مصرف آن دقت لازم را به عمل آورید و از مصرف بیرویه آن خودداری کنید. نحوه و میزان مصرف عسل بستگی به شرایط و سن فرد دارد. بنابراین توصیه میشود که از آن بهطور متعادل و طبق نیاز استفاده کنید.
سل بهعنوان یک داروی طبیعی، عموماً اثرات سوء یا عوارض خاصی به دنبال ندارد. مگر اینکه در برخی افراد حساسیتهای محدودی ایجاد کند. در صورتی که فرد دچار آلرژی، بیماریهای عفونی، سل، بیماریهای روانی، مشکلات کبدی و گوارشی، اختلالات غدد فوق کلیه، نارسایی قلبی و عروقی، مشکلات عصبی، بیماریهای خونی یا ضعف شدید باشد، توصیه میشود از مصرف عسل یا استفاده از زهر زنبور عسل خودداری شود.