اگر شما یا یکی از اعضای خانوادهتان با دیابت درگیر هستید، احتمالاً این پرسشها برایتان پیش آمده است:
- آیا عسل باعث افزایش قند خون میشود؟
- کدام نوع عسل برای افراد دیابتی مناسبتر است؟
- و یک قاشق عسل، در واقع چقدر قند دارد؟
برخی افراد بر این باورند که مصرف عسل برای بیماران دیابتی مضر است، در حالی که گروهی دیگر معتقدند عسل میتواند به کنترل یا حتی بهبود دیابت کمک کند. این تضاد دیدگاهها باعث شده بسیاری از افراد در انتخاب و مصرف عسل دچار تردید شوند.
در این مطلب، قصد داریم بهصورت علمی و دقیق بررسی کنیم که تأثیر عسل بر قند خون چگونه است، و آیا واقعاً میتوان گفت عسل برای افراد دیابتی مفید است یا خیر. اما پیش از آن، لازم است کمی با مفهوم دیابت، عوامل ایجاد آن و مکانیسم اثر قندها در بدن آشنا شویم تا بتوانیم پاسخ دقیقتری به این پرسشها بدهیم.
ضمناً اگر به دنبال عسل طبیعی و آزمایششده هستید، فروشگاه عسل آذرستان مجموعهای از بهترین عسلهای طبیعی ایران را با ضمانت اصالت و خلوص ارائه میدهد. عسلهای این فروشگاه بهصورت آزمایشگاهی از نظر ساکارز و نسبت فروکتوز به گلوکز بررسی میشوند تا بتوانید با اطمینان، عسلی مناسب برای افراد دیابتی انتخاب کنید.
دیابت چیست و چطور اتفاق میافتد؟
به زبان سادهتر میتوان گفت: وقتی ما غذاهای حاوی کربوهیدرات (مثل برنج، نان یا قند) میخوریم، مقدار قند خون بالا میرود. در این زمان، پانکراس (لوزالمعده) هورمونی به نام انسولین ترشح میکند تا قند موجود در خون وارد سلولهای بدن شود و بهعنوان انرژی مصرف یا به شکل گلیکوژن در ماهیچهها و کبد ذخیره گردد.
اما در افراد مبتلا به دیابت این روند طبیعی دچار اختلال میشود:
- در دیابت نوع ۱، پانکراس انسولین کافی تولید نمیکند.
- در دیابت نوع ۲، بدن نسبت به انسولین مقاوم میشود و سلولها قند را جذب نمیکنند.
در نتیجه، قند در خون باقی میماند و باعث افزایش قند خون و مشکلات متابولیکی میشود.
آیا عسل قند خون را بالا می برد؟
به طور کلی برای سنجش تأثیر مواد غذایی بر سطح قند خون، از شاخصی به نام شاخص گلایسمی (Glycemic Index) استفاده میشود. این شاخص نشان میدهد که هر ماده غذایی با چه سرعتی باعث افزایش قند خون میشود؛ هرچه عدد این شاخص پایینتر باشد، یعنی ماده غذایی تأثیر کمتری بر افزایش گلوکز خون دارد.
در مورد عسل، مقدار شاخص گلایسمی بسته به نوع آن متفاوت است، اما به طور میانگین حدود ۵۵ در نظر گرفته میشود. در مقایسه، شاخص گلایسمی شکر و قند معمولی حدود ۶۵ است.
بنابراین، هرچند عسل هم قند خون را افزایش میدهد، اما این افزایش ملایمتر از شکر است. به همین دلیل، عسل میتواند جایگزین مناسبتری برای شکر و قند سفید در رژیم غذایی باشد، البته در صورت مصرف متعادل.
آیا بیماران دیابتی میتوانند عسل بخورند؟
در پاسخ ساده باید گفت: بله، بیماران دیابتی میتوانند عسل مصرف کنند، اما نه به هر میزان و در هر شرایطی.
دیابت به این معنا نیست که فرد باید کاملاً از مصرف قندها خودداری کند، بلکه باید مصرف مواد قندی را کنترل و متعادل کند تا سطح قند خون در محدودهی طبیعی باقی بماند.
با این حال، باید توجه داشت که عسل نیز نوعی کربوهیدرات است و در هر صورت باعث افزایش قند خون میشود. بنابراین، مصرف بیرویهی آن میتواند باعث افزایش قند خون و تشدید علائم دیابت شود. در نتیجه، بیماران دیابتی بهتر است با مشورت پزشک یا متخصص تغذیه مقدار مجاز مصرف عسل را تعیین کنند.
یک قاشق عسل چقدر قند دارد؟
یکی از پرسشهای رایج بیماران دیابتی این است که «یک قاشق عسل چقدر قند دارد؟»
به طور کلی، بیش از ۹۰ درصد وزن خشک عسل از قندها تشکیل شده است. هر قاشق غذاخوری عسل (حدود ۲۱ گرم) به طور میانگین حدود ۱۷ گرم قند دارد که عمدتاً از فروکتوز و گلوکز تشکیل شده است.
بنابراین، افراد دیابتی باید عسل را جایگزین مقدار قند مجاز روزانهی خود کنند و نه به عنوان افزودنی اضافه در رژیم غذایی. مصرف کنترلشده و حسابشدهی عسل، آن هم با مشورت پزشک یا متخصص تغذیه، میتواند به حفظ تعادل قند خون کمک کند.
کدام عسل برای دیابت خوب است؟
همانطور که پیشتر اشاره شد، شاخص گلیسمی (GI) در انواع مختلف عسل متفاوت است. هر چه شاخص گلیسمی عسل پایینتر باشد، برای افراد دیابتی مناسبتر است؛ زیرا قند موجود در آن به آرامی جذب بدن میشود و در نتیجه باعث افزایش ناگهانی قند خون نمیگردد.
در بررسی آزمایشگاهی عسل، دو فاکتور مهم برای افراد دیابتی اهمیت ویژهای دارند:
✅ میزان ساکارز
✅ نسبت فروکتوز به گلوکز
-
ساکارز
ساکارز نوعی قند دیساکارید است که از ترکیب یک مولکول گلوکز و یک مولکول فروکتوز تشکیل شده است.
هرچند مقدار ساکارز در عسل طبیعی معمولاً کمتر از ۵ درصد است، اما همین مقدار نیز میتواند بر افزایش سریع قند خون اثر بگذارد.
سرعت جذب بالا: ساکارز بهسرعت در بدن تجزیه شده و گلوکز آزاد میکند، که موجب بالا رفتن ناگهانی قند خون میشود.
اهمیت شاخص گلیسمی: عسلهایی که ساکارز کمتری دارند، معمولاً شاخص گلیسمی پایینتری دارند و نوسانات قند خون را کمتر میکنند. بنابراین، برای بیماران دیابتی، انتخاب عسل با میزان ساکارز پایینتر توصیه میشود.
-
نسبت فروکتوز به گلوکز
این نسبت، نقش تعیینکنندهای در نحوه جذب و تأثیر عسل بر قند خون دارد.
فروکتوز: نسبت به گلوکز، تأثیر کمتری بر افزایش سریع قند خون دارد، زیرا در کبد متابولیزه میشود و به آهستگی به گلوکز تبدیل میگردد.
گلوکز: سریعتر جذب شده و مستقیماً وارد خون میشود، بنابراین افزایش ناگهانی قند خون را در پی دارد.
در نتیجه:
عسلهایی که میزان ساکارز کمتری دارند و نسبت فروکتوز به گلوکز در آنها بالاتر است، شاخص گلیسمی پایینتری دارند و برای افراد دیابتی مناسبتر هستند.
لیست عسلهای مناسب برای افراد دیابتی
بهترین انواع عسل برای افراد دیابتی (بر اساس شاخص گلیسمی و ترکیب قندها):
-
عسل گون:
عسل گون به دلیل ساکارز پایین، از گزینههای مناسب برای افراد مبتلا به دیابت است. این نوع عسل قند خون را بهآرامی افزایش میدهد و علاوه بر آن، خاصیت ضدالتهابی و تقویتکننده سیستم ایمنی دارد.
-
عسل آویشن:
عسل آویشن دارای ساکارز پایین و نسبت فروکتوز به گلوکز بالا است، به همین دلیل تأثیر ملایمتری بر افزایش قند خون دارد. همچنین به دلیل خاصیت ضدباکتری و انرژیزایی، یکی از محبوبترین عسلها در بین بیماران دیابتی محسوب میشود.
-
عسل کنار (سدر):
عسل کنار با نسبت بالای فروکتوز به گلوکز، شاخص گلیسمی پایینی دارد و در صورت اطمینان از طبیعی بودن آن، میتواند انتخاب مناسبی برای کنترل قند خون باشد.
-
عسل کوهستان:
عسل کوهستان از گلهای متنوع کوهستانی بهدست میآید و معمولاً نسبت فروکتوز به گلوکز بالایی دارد. به دلیل طبیعی و خالص بودن و عدم استفاده از تغذیه مصنوعی برای زنبور، جذب قند آن در بدن آهستهتر است و برای مصرف محدود بیماران دیابتی مناسبتر است.
-
عسل چهل گیاه:
عسل چهل گیاه ترکیبی از شهد گلهای متنوع است و بسته به منطقه برداشت، ساکارز نسبتاً کمی دارد و فروکتوز آن بیشتر از گلوکز است. این ترکیب باعث میشود قند خون با شیب ملایمتری افزایش پیدا کند. علاوه بر این، خواص درمانی و تقویتی بالایی دارد.
نکته مهم:
در هر شرایطی، حتی عسلهای طبیعی و با شاخص گلیسمی پایین نیز باید در حد مجاز و با نظارت پزشک یا متخصص تغذیه مصرف شوند.
همچنین، برای اطمینان از کیفیت و طبیعی بودن عسل، حتماً آن را از زنبورداران معتبر و مطمئن خریداری کنید تا از افزودنیهای قندی یا تقلبی بودن آن در امان بمانید.
عسل چه تاثیری بر روی دیابت دارد؟
نتایج تحقیقات مختلف دربارهی تأثیر عسل بر قند خون بیماران دیابتی تصویر نسبتاً یکسانی ارائه میدهد: عسل اگرچه قند خون را افزایش میدهد، اما اثر آن نسبت به شکر کمتر و کنترلشدهتر است.
در سال ۲۰۰۴، مطالعهای نشان داد که مصرف محلول ۷۵ گرمی عسل باعث افزایش قند خون در هر دو گروه افراد سالم و مبتلا به دیابت میشود، اما این افزایش از محلول مشابه شکر کمتر بود. نکتهی جالب این بود که پس از گذشت دو ساعت، سطح قند خون در افرادی که عسل مصرف کرده بودند پایینتر از مصرفکنندگان شکر قرار گرفت.
در مطالعهی دیگری در رومانی (۲۰۱۸)، پژوهشگران دریافتند که جایگزینی عسل بهجای شکر میتواند به کاهش تدریجی سطح قند خون کمک کند. آنها این تأثیر را ناشی از شاخص گلایسمیک پایینتر عسل و ویژگیهای ضدالتهابی طبیعی آن دانستند.
با این حال، تأکید کردند که عسل نمیتواند جایگزین دارو یا سبک زندگی سالم باشد و فقط در حد یک جایگزین بهتر برای قندهای ساده قابل توصیه است.
همچنین در ایران، مطالعهای بر روی ۴۸ بیمار مبتلا به دیابت نوع ۲ طی ۸ هفته انجام شد. بیماران به دو گروه تقسیم شدند: گروه اول روزانه عسل مصرف کردند و گروه دوم از عسل استفاده نکردند. در پایان دوره، اختلاف معناداری در قند خون ناشتا بین دو گروه مشاهده نشد؛ به این معنا که مصرف متعادل عسل باعث بدتر شدن قند خون بیماران نشد.
شواهد علمی نشان میدهد که عسل طبیعی، اگر بهصورت محدود و کنترلشده مصرف شود، میتواند جایگزین بهتری نسبت به قند و شکر تصفیهشده باشد. با این حال، برای بیماران دیابتی، نظارت پزشک و کنترل منظم قند خون همچنان ضروری است.
چند تذکر مهم هنگام مصرف عسل توسط دیابتی ها
زمانی که گفته میشود افراد دیابتی میتوانند عسل مصرف کنند، منظور عسل طبیعی و خام است؛ نه هر عسلی که در بازار یافت میشود. بسیاری از عسلهای صنعتی و تقلبی موجود در بازار، بهدلیل افزودن شیرینکنندههای مصنوعی و شربتهای گلوکز یا فروکتوز، نهتنها برای بیماران دیابتی مفید نیستند، بلکه میتوانند بهشدت خطرناک نیز باشند.
هنگامی که قند خون در محدودهی مجاز قرار دارد، عسل طبیعی و خام میتواند جایگزین مناسبی برای قند و شکر در برنامهی غذایی افراد دیابتی باشد. البته باید توجه داشت که زیادهروی در مصرف عسل، چه برای بیماران دیابتی و چه برای افراد سالم، میتواند خطرآفرین باشد.
اگر شما یا یکی از اعضای خانوادهتان با دیابت درگیر هستید، پیش از افزودن عسل به رژیم غذایی خود، حتماً با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنید تا میزان مجاز مصرف مشخص شود.
در ضمن، اگر به دنبال عسل طبیعی و خام با آزمایش اصالت هستید، محصولات فروشگاه عسل آذرستان گزینهای مطمئن و سالم برای شماست. تمامی عسلهای آذرستان از زنبورستانهای طبیعی تهیه شده و بدون هیچگونه افزودنی، مستقیماً از زنبور به شیشه میرسند. برخی از محصولات این فروشگاه مانند عسل گون، عسل کنار و عسل چهلگیاه آذرستان، بهدلیل قند طبیعی پایینتر و خواص ضدالتهابی، میتوانند انتخاب مناسبی برای افراد مبتلا به دیابت باشند.